Վերջին տարիների հայրենական արտադրության կոմիկսներ կարդալիս հանդիպում ես հետաքրքիր փաստերի, որոնք այդպես էլ ստվերում են մնացել: Բազմազան պատճառներից կարելի է նշել հրապարակումների սակավությունը, փոքր տպաքանակներն ու այս ժանրի հանդեպ հետաքրքրության պակասը:
Ինչեւէ, բացում ենք 2010 թ. հրատարակված Երեւանի 2-րդ միջազգային պատկերապատման փառատոնի “Երեւան 2010” խորագրով ժողովածուն եւ կարդում այս կոմիկսը (Տիգրան Առաքելյան, “Ռենեսանս” ): Արտասովոր ոչինչ չկա:

Հիմա բացում ենք 2012 թ. hրատարակված “Իմ հայաստան” ժողովածուն, որտեղ տեղ են գտել եւ արդեն նշված 2-րդ եւ նոր, 3րդ միջազգային պատկերապատման փառատոնների վարպետության դասընթացների շրջանավարտների գործերը: Կարդում ենք նույն կոմիկսը:

Տասնհինգ վարկյանի ընթացքում փորձեք գտնել տարբերություններ:
……5……10……15
Խոսքը չի գնում ոչ վերեւի նկարից պատահմամբ կտրած դիալոգների, ոչ էլ տարբեր գունային գամմայի մասին: Հին հրատարակության մեջ կա տեքստ, որը նորում բացակայում է, նրա մասին հիշեցնում են միայն կետերը: Բացակայող տեքտը հետեւյալն էր.
“երկու որդ, հեր ու տղա,
դուրս են գալիս աթարի մեջից. տղան ասում ա

- պապ էս ինչ սիրուն կանաչ բանա
- տղա ջան էտ ծառա
- պապ այ պապ
- բա էն ինչ մեծ կապույտ բանա՞
- տղա ջան էտ երկինքն ա
- բա մենք ինչու ստեղ չենք ապրում
- էէէ տղա ջան կա տենց հասկացողություն՝ հայրենիք”

[ անեկդոտի վերջը ]

Ասում են, որ նոր գրքի հետ ծանոթանալիս մշակույթի նախարարության ներկայացուցչին դուր չի եկել այս տեքսը: Կասկածներ կան, որ դա կապված է “հայրենիք” բառը ոչ հարգալից ենթատեքստով օգտագործելու հետ: Ներկայուցչի կարծիքը չեն կարողացել անտեսել, քանզի պետությունը հանդիսացել է այս գրքերի լույսընծայման համաֆինանսավորողը:

(Փորձաքննության ժամանակ մանրադիտակով նոր գրքի շապիկն ուսումնասիրելիս հայտնաբերեցինք, որ ջնջված տեքստի ամենակարեւոր հատվածը առկա է գրքի շապիկին:

Այնուամենայնիվ ինչ-որ մեկին հաջողվել է շրջանցել հրահանգը եւ տպագրել “հայրենիք” բառը…)

Այս ամենը մեզ քաջ ծանոթ է: Գրաքննությունը տարածված երեւյթ էր անցյալում, այն սովետական արվեստի եւ մշակույթի կառավարման անբաժանելի մասն էր: Եւ նույն իսկ նախասովետական: Ինչքա՜ն նման է ցարական ցենզորի ձեռագիրը Վ. Մայակովսկու 1916 թ. "Простое как мычание" ժողովածուում: Խորհրդային շրջանի վերատպությունների հետ համեմատելիս պարզվում է, որ նրան դուր չէր եկել կրոնական բնույթի բառերի օգտագործման ենթատեքստը…

Եվ վերջում տասնհինգ վարկյանի ընթացքում փորձեք գտնել տարբերություններ Մայակովկու եւ մեր նոր հավաքածուի գործերի միջեւ:
……5……10……15….
Մենք էլ չենք կարողանում գտնել: